serceU podstaw najważniejszych klinicznych objawów chorób serca leżą nabyte i wrodzone zmiany strukturalne, rzadziej zmiany zapalne lub czynnościowe. Zmiany anatomiczne mogą występować w obrębie całego serca, jednej z jego warstw (np. osierdzie, wsierdzie), wybranych struktur (np. zastawki), głównych pni naczyniowych tętniczych lub żylnych oraz w układzie naczyń wieńcowych. Rodzaj i nasilenie objawów klinicznych zależą od morfologii zmian i nasilenia następstw hemodynamicznych. Istotne znaczenie ma także stopień osobniczej wrażliwości. Należy również podkreślić, że nie zawsze obecność i nasilenie objawów jest proporcjonalne do zmian hemodynamicznych. Zdarza się, że zaawansowana choroba wieńcowa przebiega bezobjawowo, pomimo dość znacznych zaburzeń hemodynamiki serca, i odwrotnie, łagodna wada serca daje mnóstwo dolegliwości.

Do najczęstszych i charakterystycznych klinicznych objawów choroby serca należą: bóle wieńcowe, duszność, sinica, krwioplucie, zaburzenia rytmu serca, utraty przytomności i obrzęki. W tym miejscu pragnę zauważyć, że powyższe objawy, chociaż charakterystyczne dla chorego mięśnia sercowego, mogą wystąpić również w przebiegu wielu innych chorób. Z tego też powodu pacjent nie powinien sam pochopnie wyciągać wniosków dotyczących stanu swojego serca.

BÓLE WIEŃCOWE

Podstawową przyczyną bólu wieńcowego jest zakłócenie równowagi pomiędzy aktualnym zapotrzebowaniem a dopływem utlenowanej krwi do mięśnia sercowego (są to bóle niedokrwienne). Ból wieńcowy jest często głównym, a nierzadko jedynym objawem choroby serca, zwłaszcza choroby wieńcowej. W takiej sytuacji dużego znaczenia nabiera umiejętnie zebrany wywiad i krytyczna ocena uzyskanych informacji. Nasilenie bólu, umiejscowienie, rodzaj i tzw. promieniowanie (przenoszenie) oraz okoliczności wyzwalające ból nie są prostymi wykładnikami stopnia i obszaru niedokrwienia. Nie można również pominąć indywidualnej reakcji psychicznej pacjenta na ból, czyli tzw. próg bólowy.

Niezależnie od wrażliwości osobniczej pacjenta, zdarza się, że ból wieńcowy przybiera maskę choroby innego narządu, np. żołądka czy stawu barkowego, łokciowego lub jest przysłonięty innym dominującym i niepokojącym objawem jak nudności czy duszność. Niektórzy pacjenci objawy niedokrwienia wieńcowego nie określają bólem, lecz uczuciem dyskomfortu w klatce piersiowej. Najczęściej ból jest umiejscowiony w środku klatki piersiowej, raczej z przodu, rzadziej może być odczuwalny bardziej po stronie lewej, w górnej części mostka lub w nadbrzuszu. Kierunek przenoszenia bólu może być różny, najczęściej rozprzestrzenia się w kierunku szczęki, gardła, obu lub jednego barku, obu lub częściej lewej ręki. Typowy ból wieńcowy ma charakter rozrywania, palenia lub gniecenia. Nigdy nie jest punktowym bólem przeszywającym lub kłującym (u podłoża tzw. kłucia za mostkiem leży zazwyczaj neuralgia międzyżebrowa). Najbardziej charakterystyczną cechą bólu wieńcowego jest jego ścisły związek z wysiłkiem fizycznym, zmianą temperatury otoczenia, emocjami lub obfitym posiłkiem.

Podstawową przyczyną powyższych objawów jest zmniejszenie tzw. rezerwy wieńcowej. W warunkach prawidłowych w spoczynku przepływ przez naczynia wieńcowe wynosi

80-100 ml/100g mięśnia sercowego/min. Przy zachowanej rezerwie wieńcowej, czyli w zdrowym sercu przepływ wieńcowy może wzrosnąć 400 – 600 %, w zależności od potrzeb.

Tak więc im mniejsza jest rezerwa wieńcowa, tym mniejsze obciążenie wywołuje ból.

Następną cechą charakterystyczną bólu wieńcowego jest dość szybkie ustępowanie po przerwaniu wysiłku, który ten ból wywołał lub po zażyciu nitrogliceryny (lek rozszerzający naczynia wieńcowe-czyli poprawiający ukrwienie mięśnia sercowego.

Ból wieńcowy trwa zwykle dość krótko, ustępuje ok. 1 – 3 min. po zaprzestaniu wysiłku lub jeszcze szybciej po zażyciu nitrogliceryny. Bóle wywołane emocjami lub zimnem trwają nieco dłużej.

Bóle występujące w spoczynku lub budzące chorego w nocy świadczą na ogół o dużym zaawansowaniu choroby. Jeżeli bóle spoczynkowe są częste, trwają długo i źle reagują na podanie nitrogliceryny (choroba wieńcowa niestabilna), pojawia się duże ryzyko zawału serca.

DUSZNOŚĆ

Subiektywne uczucie duszności jest częstym objawem choroby serca. Mimo, że nasilenie tego objawu jest zależne od percepcji pacjenta, to na ogół jest proporcjonalne do zaburzeń hemodynamicznych. Chorzy najczęściej odczuwają i opisują ją jako brak powietrza lub uczucie „duszenia się”. Rzadziej zauważają charakterystyczne spłycenie oddechów i ich przyspieszenie. Mechanizm powstawania duszności pochodzenia sercowego jest bardzo złożony, a szczegółowe wyjaśnienie go przekraczałoby ramy tego artykułu.

SINICA

Rozróżniamy dwa główne rodzaje sinicy: obwodową – gdzie zasinieniu ulegają odsiebne części kończyn, oraz centralną – w której w wyniku zmniejszenia utlenowania krwi w naczyniach włosowatych zasiniałe są usta, płatki uszu, czasem cała skóra twarzy przyjmuje lekko sinawy wygląd.

Sinica, zwłaszcza centralna, należy do stosunkowo częstych objawów chorób serca.

Dlaczego tak się dzieje? Aby to wyjaśnić niezbędne jest przytoczenie kilku faktów z fizjologii. W krwinkach czerwonych ssaków, w więc również człowieka, znajduje się substancja zwana hemoglobiną, a jej głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu z płuc do tkanek naszego organizmu. Prawidłowo nasze krwinki czerwone zawierają 9,31 mmol/l hemoglobiny. Jeden gram hemoglobiny wiąże 1,34 ml tlenu. Zatem krew zawierająca 9,31 mmol/l hemoglobiny ma zdolność związania 20 ml tlenu. Po przejściu przez płuca co najmniej 95% hemoglobiny krwi tętniczej (krew tętnicza to ta, którą serce przepompowuje do naszych tkanek, utleniając ją, niejako po drodze, w płucach) zostaje nasycone tlenem i tylko pozostałe 5 % pozostaje odtlenowane. Po przejściu przez tkanki krew tętnicza traci część tlenu (komórki naszego organizmu zużywają ten tlen) i krew żylna (to ta, która z tkanek powraca z powrotem do serca) zawiera już tylko 6,52 mmol/l hemoglobiny utlenowanej oraz 2,79 mmol/l hemoglobiny odtlenowanej.

Zmniejszenie ilości hemoglobiny utlenowanej może być spowodowane kilkoma czynnikami, takimi jak:

-niedostateczne utlenowanie hemoglobiny w płucach (w chorobach płuc)

-nadmiernym poborem tlenu w tkankach, który występuje przy dużym zwolnieniu przepływu krwi w naczyniach włosowatych na skutek np. niewydolności lewej komory serca ( to właśnie od sprawności lewej komory serca zależy ile krwi zdoła ona przepompować do tkanek naszego organizmu)

Nasz organizm stara się jak może, aby zapewnić tkankom odpowiednie stężenie tlenu. W sytuacji, gdy na przykład z powodu niewydolności serca, spowalnia się przepływ krwi w tkankach, zaczyna wytwarzać dodatkowe krwinki czerwone, po to aby hemoglobina w nich zawarta mogła przenieść dodatkową porcję tlenu. Stan taki nazywamy policytemią.. Zwiększona liczba krwinek czerwonych, wzrost ogólnej ilości hemoglobiny i jej obniżone utlenowanie wywołują objaw zwany sinicą.

KRWIOPLUCIE

Przyczyn krwioplucia jest kilka. Objaw ten może być związany z chorobą tkanki płucnej, wrodzonymi lub nabytymi wadami naczyń krwionośnych. Nas jednak interesuje w chwili obecnej jedynie sercowa przyczyna krwioplucia, a jest nią przenikanie krwinek czerwonych do światła pęcherzyków płucnych w następstwie dużego ciśnienia i zastoju krwi w płucach.

Warto w tym momencie przypomnieć jak pracuje nasze serce. Krew żylna z naszych tkanek obwodowych dopływa do prawego przedsionka, potem do prawej komory. Prawa komora przepompowuje ją do płuc, gdzie dochodzi do łączenia tlenu z hemoglobiną krwinek czerwonych. Z płuc krew płynie do przedsionka lewego, potem do lewej komory, a ta wypycha ją do całego naszego organizmu. W warunkach gdy mięsień sercowy jest chory, osłabionyi nie jest w stanie przepchnąć całej krwi napływającej z płuc dalej do tkanek obwodowych, dochodzi do tzw. zastoju w płucach. Pacjent z zastojem krwi w płucach jest osłabiony, często odczuwa duszność, może pojawić się krwioplucie. W stanach dużego zastoju dochodzi do tzw. obrzęku płuc ( wtedy nie tylko krwinki czerwone, ale także osocze przenika do światła pęcherzyków płucnych), który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia chorego.

OBRZĘKI

Powyżej omówione objawy występują głównie przy niewydolności lewej komory serca. A co się dzieje gdy to prawa komora serca jest słabsza i nie może przepompować krwi napływającej z tkanek obwodowych? W takim przypadku, podobnie jak w płucach dochodzi do wzrostu ciśnienia w naczyniach krwionośnych naszych mięśni, skóry, narządów, a w wyniku tego przesiąkania osocza do przestrzeni międzykomórkowych i powstawania obrzęków.

UTRATA PRZYTOMNOŚCI

Utrata przytomności w przebiegu chorób układu krążenia jest spowodowana nagłym zmniejszeniem przepływu krwi przez naczynia mózgowe. Do najważniejszych przyczyn należą:

-ostre zmniejszenie tzw. objętości minutowej (objętość minutowa serca to ilość krwi, jaką serce jest w stanie przepompować w ciągu jednej minuty) bądź chwilowe ustanie czynności hemodynamicznej serca – występuje najczęściej w wyniku zaburzeń rytmu serca

-nagły znaczny spadek ciśnienia tętniczego krwi – do czynników wyzwalających taki stan należą: odruch bólowy, napięcie nerwowe, wcześniejsze nadużywanie alkoholu, przebywanie w dusznym pomieszczeniu, czasem zażywane leki.

Odrębną postacią nagłego spadku ciśnienia jest tzw. niedociśnienie ortostatyczne występujące na przykład przy nagłej zmianie pozycji z leżącej do stojącej ( szybkie wstanie z łóżka)

Jak widać, uciążliwych objawów choroby serca jest wiele. Aby móc je leczyć, a najlepiej zapobiegać ich wystąpieniu trzeba poznać przyczynę takiego stanu..

Główną przyczyną choroby wieńcowej jest miażdżyca, nadciśnienie, cukrzyca. To te trzy czynniki w największym stopniu uszkadzają nasze serce doprowadzając do tego, że nie spełnia ono swoich podstawowej funkcji bo jest zbyt słabe, niewydolne hemodynamicznie.

KTO JEST NARAŻONY?

Na chorobę wieńcową chorują najczęściej osoby stosujące tzw. korytkowy model żywienia, czyli taki, w którym ilość energii dostarczanej organizmowi w postaci węglowodanów wynosi około 35% - 40 %. U tych osób dochodzi do tzw. hiperlipidemii a w konsekwencji tego do szybkiego powstawania miażdżycy naczyń. Zwężone miażdżycowo naczynia wieńcowe nie są w stanie odpowiednio odżywić naszego mięśnia sercowego, a źle odżywiony i niedotleniony mięsień nie spełnia dostatecznie swojej funkcji. Drugą grupą osób narażonych na wczesne pojawienie się choroby wieńcowej są ludzie na tzw. diecie ubogopastwiskowej, w której to pożywienie stanowią niemal wyłącznie produkty roślinne o niskiej, lub bardzo niskiej zawartości białka. We wcześniejszych artykułach wspominałam, jak ważne jest dostarczanie organizmowi odpowiedniej ilości wysokowartościowego białka, które jest podstawowym składnikiem budulcowym człowieka. Przewlekły niedobór białek, niezbędnych do budowy m.in. ścian naczyń krwionośnych powoduje, że są one kruche i mało elastyczne.

JAK LECZYĆ?

Leczeniem przyczynowym choroby wieńcowej jest przejście na dietę optymalną, w której, szczególnie w początkowym, okresie preferujemy duże ilości żółtek oraz produktów zawierających kolagen, z jednoczesną, niemalże całkowitą eliminacją cukrów prostych.

Jedynie w ten sposób można zapobiec dalszemu uszkadzaniu mięśnia sercowego i liczyć na stopniową poprawę jego funkcji. Pacjentom z zaawansowaną chorobą wieńcową zalecam wcześniejszą konsultację u lekarza optymalnego, tak aby okres zdrowienia skrócić do minimum i aby uniknąć sytuacji, w których życie chorego mogłoby być zagrożone.

Grażyna Milerska - Akademia Zdrowia Arkadia "Kraus"

 

Designed by Kraus SYSTEM 2016